2 grudnia 1938 r., w trakcie posiedzenia Sejmu, ówczesny minister skarbu Eugeniusz Kwiatkowski przedłożył projekt całościowego planu rozwoju gospodarczego II Rzeczypospolitej. Okres jego realizacji przewidywał na 15 lat.Plan realizowany miał być stopniowo, w pięciu, następujących po sobie fazach.
W pierwszej z nich – tj. w latach 1939-1942 - zamierzano skoncentrować się na zwiększeniu obronności kraju i modernizacji potencjału zbrojnego. Cel ten był niezbędny z racji zwiększającego się napięcia w relacjach międzynarodowych. Polskie władze doskonale zdawały sobie sprawę z agresywnych zapędów Niemiec oraz intensyfikacji zbrojeń przez Związek Sowiecki. Zwiększenie potencjału zbrojnego II RP było zatem priorytetową racją stanu państwa polskiego.
W fazie drugiej (lata 1942-1945) pośrednio również zamierzano zwiększyć obronność państwa poprzez rozwój infrastruktury transportowej we wszelkich jej odmianach: sieci dróg, mostów oraz kolei. Planowano doinwestować wciąż skromny przemysł samochodowy, kolejowy oraz lotniczy. Tym sposobem mobilność na obszarze kraju miała ulec znaczącemu zdynamizowaniu.
Jako priorytet fazy trzeciej (1945-1948) uznano kompleksową modernizację rolnictwa, w tym także jego znaczną mechanizacje. Plan na ten czas zakładał ponadto przekazanie odpowiednich środków na rozwój każdego ze szczebli edukacji, począwszy od tzw. szkół elementarnych, aż po szkolnictwo wyższe.
Faza czwarta i piąta (1948-1954) upłynąć miała na kompleksowym doinwestowaniu ośrodków miejskich, równolegle dążąc do sukcesywnego uprzemysławiania państwa. Uwzględniano przy tym konieczność zrównoważonego rozwoju kraju w wymiarze regionalnym. Stąd deklarowany przez Kwiatkowskiego postulat zniwelowania podziału na Polskę „A” i „B”.
Plan Piętnastoletni miał być kontynuacją Planu Czteroletniego, wdrażanego od roku 1936, tj. momentu uzyskania przez Polskę korzystnego bilansu gospodarczego po okresie znacznego spadku koniunktury, spowodowanego krachem na nowojorskiej giełdzie w październiku 1929 r.
Od wspomnianego 1936 r. w kolejnych latach wzrost produktu krajowego brutto zwiększał się w Polsce o ok. 10 % rocznie. Stąd minister Kwiatkowski miał przesłanki, by spodziewać się pomyślnej realizacji ujętych w planie jego autorstwa założeń. Pechowo Niemcy i Sowieci zaplanowali na ten czas diametralnie odmienny rozwój wypadków…
Przemysław Mazur
Tekst powstał we współpracy z Instytutem Strat Wojennych