25 kwietnia 1943 r. władze Związku Sowieckiego zerwały stosunki dyplomatyczne z polskim rządem na uchodźstwie. Jako pretekst posłużyła sowieckim decydentom oficjalna nota ze strony ówczesnego premiera RP gen. Władysława Sikorskiego wystosowana 16 kwietnia wspomnianego roku do władz Międzynarodowego Czerwonego Krzyża.
Zawarto w niej prośbę o ustalenie przyczyn śmierci oficerów Wojska Polskiego, których szczątki odnaleziono w masowej mogile nieopodal Katynia. Kremlowska dyplomacja uzasadniała tę decyzję przypisywaną stronie polskiej akceptacją niemieckiej narracji (notabene w tym akurat przypadku zgodnej z prawdą) w myśl której mordu na wspomnianych oficerach dokonali w kwietniu 1940 r. funkcjonariusze NKWD.
Równolegle Sowieci organizowali moderowany przez nich alternatywny wobec polskich władz na uchodźstwie ośrodek polityczny, w którego składzie znaleźć się mieli m.in. Władysław Gomułka i Bolesław Bierut. To właśnie przedstawiciele tego grona przysłużyli się w kolejnych latach do przejęcia przez Kreml pełnej kontroli nad powojenną Polską.
Przemysław Mazur
Tekst powstał we współpracy z Instytutem Strat Wojennych.