Taka mała a taka ważna. Agencja Wywiadu, oraz archeolodzy, pracujący przy Pałacu Saskim i Pałacu Bruhla podzielili się niezwykłym znaleziskiem – tabliczką znamionową Wytwórni Radiotechnicznej AVA. Być może jest to pamiątka, po wydarzeniach, które wpłynęły na losy świata.

Na funpage „Pałac Saski” (https://www.facebook.com/palacsaskipl), Pojawił się następujący wpis: ... W dwudziestoleciu międzywojennym w Pałacu Saskim mieścił się Sztab Generalny (później Główny) Wojska Polskiego, którego jedną z komórek była słynna „Dwójka”, czyli Oddział II SG WP, do którego należał m.in. referat niemiecki Biura Szyfrów (BS4). W ostatnich dniach grudnia 1932 roku, w północnym skrzydle pałacu, 27-letni matematyk Marian Rejewski po raz pierwszy złamał szyfr niemieckiej Enigmy. Wkrótce dołączyli do niego Jerzy Różycki i Henryk Zygalski. Pod kryptonimem „E” trzej kryptolodzy doskonalili metody odczytywania depesz.

„Przez krótki okres czasu, na przełomie lat 1932 i 1933, czyniłem to sam wraz ze swymi dwoma kolegami (…), ale wkrótce już uruchomiono do tego celu biuro z pięcioma czy sześcioma pracownikami, których wyłącznym zadaniem było odczytywanie wszystkich niemieckich depesz przy pomocy klucza przez nas codziennie dostarczanego. Potrzebne maszyny «Enigma» wyprodukowała firma AVA w liczbie kilkudziesięciu sztuk. Tak wielka liczba maszyn była potrzebna zarówno ze względu na ich stosunkowo krótki żywot spowodowany intensywną eksploatacją, jak i z uwagi na przewidziany w wypadku wojny znaczny wzrost liczby pracowników odczytujących depesze. Na kilka lat przed wojną (…) przeniesiono całą naszą komórkę z gmachu Sztabu Głównego przy Placu Saskim do nowo wybudowanego pomieszczenia w lesie pyrskim”.

-- M. Rejewski, „Wspomnienia z mej pracy w Biurze Szyfrów Oddziału II Sztabu Głównego w latach 1930 –1945” --

Wytwórnia Radiotechniczna AVA powstała z myślą o realizacji poufnych zamówień polskiego wywiadu, a jej dyrektorem technicznym został inż. Antoni Palluth. Początkowo firma projektowała i produkowała sprzęt radiowy dla Wojska Polskiego. Gdy w latach 30. XX wieku młodzi kryptolodzy odtworzyli zasadę działania Enigmy, AVA wykonała kilkadziesiąt polskich odpowiedników maszyny. Wytwórnia uczestniczyła również w konstruowaniu urządzeń wspomagających dekryptaż: cyklometru i bomby kryptologicznej.

W 1937 roku referat niemiecki Biura Szyfrów przeniesiono do tajnego ośrodka o kryptonimie „Wicher” w Pyrach pod Warszawą. Tam, w lipcu 1939 roku, polscy kryptolodzy przekazali francuskiemu i brytyjskiemu wywiadowi wiedzę o sposobach łamania szyfru oraz wykonane przez AVA repliki Enigmy. Osiągnięcia polskiego zespołu stały się jednym z fundamentów późniejszych sukcesów aliantów i według wielu historyków przyczyniły się do skrócenia II wojny światowej o kilka lat. ...

Na zdjęciu:  Tabliczka znamionowa Wytwórni Radiotechnicznej AVA, II sezon badań archeologicznych na terenie dawnego Pałacu Brühla, fot. T. Tołłoczko, 2026 r.

Chcesz być na bieząco z informacjami ze świata historii? Jesteśmy na facebooku polnocnej.tv. Szukaj nas na Twitterze oraz wyślij nam maila.